כתב סופר אבן העזר עב

סימניו משמע אפי' סי' אמצעי' לא מצטרפי' ויש לדחות בקל, ומדהביא התרה"ד שם אח"כ ראי' לדבריו מתשוב' הרא"ש דאיירי בהרבה סימנים גרועי' דס"ל מצטרפ' משמע דלא רצה התה"ד להוכיח רק דסי' גרועי' לא מצטרפי אבל מסימן אמצעי לא איירי וכתשובת מ"ב הנ"ל

והנה האשה אמרה שהי' לבעלה על גבו אצל עצם הכתף מקום גבוה והוא לא ראתה כן בנמצא מת רק העדים בדקו אחר סימן זה וא' אמר אחר שהוסר הבשר והעור מצא נעבען דען שולטערביין דיא ערהעהונג וע"א אמר שמצא בגבו אם שולד טערביין, מקו' גבוה, ויש כאן החכשה בצמצום מקו' וגם משמעו' דברי האשה שאמרה אצל העצם הכתף משמע ולא עליו כזה, שאמר נעבען דען שולטערביין, והנה לפי דפסק בש"ע סימן י"ז סעי' א' אומר מת וא' נהרג עדותן קיימת בכ"ש שם סברת פ"מ כיון דעד אחד מועיל כ"ע מודים וש"מ יחידאה הוא ועיין נב"י קמא סי' מ"א גם מטעם שכ' ב"ש דא' אומר מת וא' נהרג הוי כמנה שחור ולבן כיון דנתן לו מעות אינו מדקדק כ"כ איזה מעות נותן כן בא' אומר מה כיון שמת אינו מדקדק כ"כ באיזה אופן מת, כ"ש בנדון שלנו כיון שלא בדקו רק אחר הסי' שאמרה . האשה שיש לו מקום גבוה אצל הכתף שוב לא דקדקו כל כך אם הוא על העצם ממש, ונ"ל בזה גם הש"ג מודה דבין מת לנהרג לא טעו כ"כ אבל בנדון שלנו הטעות מצוי ביותר בפרט בצימצום מקום מעט על הכתף או אצלו, ויפה הביא תלמידי נ"י ממ"ש הר"ן כתובות בא' אומר קרוב לה דמצוי הטעות בזה, וגם כי עד אחד ר' יעקב בדק ביותר ודקדק וצמצום המקום ביותר מחבירו ולכן גם בשיעור גדול מקו' הגבוה אין כאן הכחשה דמצוי לטעות בכה"ג גם יש לפרש אם ביין כמו נעבען דען ביין, וכן משמע מדלא אמר אויף דען ביין, וכל מה דאפשר ליישב דבריהם לתרץ מתרצי' כמבואר בח"מ סי' כ"ט וסי' ל' ואפי' על צד הרחוק כמבואר שם

וכל זה אני צריכים אם אין לנו אלא שני סימני' אמצעי', וצריך לשני הסימנים, אבל לדעתי פשוט כי סימן בחוטם הוא מובהק ביותר דהרא"ש בתשובה המובא בטור סי' קי"ח כ' חסר אבר או שינוי באבר סי' מובהק ובוודאי אין חלוק לחסר אבר שלם, או אבר מקצת, דבר זה זר ומופלג, א"כ בנידון שלנו שחסר עצם הריכם בוודאי זה סי' מובהק דלא שכיח כלל, ועוד איתא בתה"ד רנ"ד דהיבם שקוע הרבה כמו הרים סי' ס"ו ועקומה קצת ריכי סי ירר' הא רכ הנבשישיה שעל החוטם ס"מ, ומזה למד בתשובת מהרלב"חל בסי' קל"ח, בכואר עקום ביותר ס"מ בתשובת הה"ד הכ"נ היבח בב"י בחינם שקוע, ובהגהת רמ"א כ' בשם הה"ד היבם עקומה הרבה, או כדומה לזה הוי ס"מ, אבל מעט עקומה לא, ומצוין שם סי' רל"ד ובס' רל"ד לא נמצא כלום מכ"ז, וצ"ל סי רכ"ד ושם נאמר בחוטם שקוע ועמוקה ולא נזכר מחוטם עמוקה וכדומה לי שנתחלף לרמ"א עמוקה בעמוקה וזה תמוה רבתא, וגם לא מצאתי מי שהרגיש בזה, והרמ"א בהגהו' לא כ' מה ס"מ רק מה שמצא בקמאי וחוטם עקומה לא נזכרה כלל, וצ"ע, עכ"פ בררנו דחוטם שקועה הרבה ברור דס"מ הוא קו"ח ב"ב של קו"ח חוטם כזו שמשונית הרבה כפי' המצויר בג"ע, וגם חסר העצם דהוי ס"מ מכ"ש בצירוף סי' שעל הכתף ובסי' החוטם א"צ לעדות העדים ולדין על הכחשה דדהו דאם הוי הכחשה הוי מקום לעיין גם בסי' חוטם שאמרו כיון ששניהם העידו תחילה על מקום גבוה ואח"כ על החוטם, אבל כבר כתבנו שאין כאן הכחשה כלל לכ"ע, וגם על סימן החוטם אמרה האשה כי קרא אליה נכרי אחד ואמר שמכיר אותו בחוטמו שהוא בעלה והוא מסל"ת גמור ובצירוף כל הוכחת שכ' מע"כ נ"י, אתתא דא טילא בת יששכר דוב אשת ר' וואלף בן ר"ע קירשנער מיושבי באטא מותרת להתנסבא לכל גבר דתתצביין וא"צ לכנוס לפרצים דחוקי', ולדין בו מכח ס' וס"ס, ואם היה העת מסכים עמדי הייתי משעשע בדבריו כי בדברי הנב"י שהביא יש לי אריכת בתשובה אחרת ולעיקר הדין א"א צריכין לכל זה, לפע"ד ואם יסכים עמי עוד גדול ומפורסם הנני מסכים ועולה להתיר אשה זו אחר מיושב ב"ד של ג' כמבואר, ולרוב הטרדה אקצר, וד' יאריך שנותיו ויגדל בתורה וירבו פארותיו הכ"ד אוהבו דש"ת חפץ ביקרתו, פה פ"ב יום ב' פ' ראה תרי"ד לפ"ק

הק' אברהם שמואל בנימין בה"ג מהרמ"ס זצ"ל: העתק גביית עדות

במותב תלתא כחדא הוינא, ואתא לקדמנא ה' וואלף בוכוואלד מתושבי קהלתינו, והעיד בת"ע אלי גו"ע איך האבע גע קאננט אונד געזעהען דען שמעון גר' בן איסר אבערברייט, וועלכער איין היעזיגער געבירטינער וואר, אונד האבע איהן אפט געזעהען דאס ער האט איינען קאהלקאפף געהאבט, ד"ה פאראן ביז אין דיא העהע וואר קאהל אונד דיא האארע דאראבען ווארען קליין אונד רונד אויף ביידען זייטען דעס שייטעלס אבער איזט ער ווייט הינויף קאהל געוועזען, וויא מאן דען בר מנן אויס דען קבר אין סערדאהעל ווא ער בעגראבען וואר אויס אויסגעגראבען האט, האבע איך איהם געזעהען אונד האבע דיעזע קאהלצייכען אן איהם ערקאננט, דאס ער נעהמליך וויא איך בייא שמעון גר' געזעהען, אויסגעזעהען האט, דאנן האבע איך נאך איין צייכען אן איהם ערקאננט, ער האט נעהמליך נעבען דער נאזע אויף דער רעכטען זייטע ווא זיך דאס לעפעל פאן דער נאזע אנפאנגט, איינע רונדע וואורצעל זא וויא איינע קליינע ערבזע געהאבט, אונד אויך זא וויא מאן דאס קבר אויפגעמאכט האט, אן איהם געזעהען

עוד העיד

איך בין מיט האשה רחל לאה דאס ווייב פאן שמעון גר' אין סערדאהעל געוועזען, וויא זיע געפארדערט האט מאן זאלל איהרען מאנן אויסגראבען, אונד זיא האט געזאגט אב מאן איהם אונטערזוכט האט, דאס ער איינען ברוך געהאבט, אונד דאס דיא ריעמען פאן דען ברוכגירטעל אום דען רעכטען פוס איממער הערויסגעמאכט געוועזען, נאכהער האבע איך דען ברוכגירטעל געזעהען. אין סערדאהעל וועלכע חבראלייט איהן האבען פאר דער קבורה אויסגענטהאן, דאס זיא אויף דיעזער ארט געמאכט געוועזען, אויך וויססען היער מעהרערע לייטע, דאם ער איינען ברוך געהאבט האט, אויך האט האשה רחל לאה הנ"ל אין מיינעס בייא זיין פאר דאס ב"ד אין סערדאהעל געזאגט, דאס איהרען מאנן שמעון גרשון צווייא אדער דרייא באקצעהנע אבען אויף דער רעכטען זייטע אים מונד אבען וויא דיא באקצעהנע זינד, איין רוים לעהר וואר דער איינען פלאטץ פאן צווייא אדער דרייא באקצעהנע פערניממט, אויך האט האשה רחל לאה הנ"ל אין מיינעם בייא זיין פאר דעם ב"ד אין ס"ה איינען סימן אן דיא וועשע געזאגט, דאס נעהמליך דאס העמד אונטען מיט דיא געטיעהאזע אבער אבען מיט דיעזע בוכשטאבען געצייכנעט געוועזען, אונד האט וועשע מיטגעבראכט מביתה דאס מאן זיע פערגלייכען קאנן, אונד זא וואר עס אויך אויף דיעזער ארט געצייכנעט, אונד דיא זאקקען דיא מאן איהן האט אויס געטהאן זינד מיט געצייכנעט געוועזען. מאן זיהט אויך בחוש דאס דיא בוכשטאבען אויך גאנץ גלייך זינד. אן דיא האזע וועלכע דיא חברא פאן דען געפונדענען טאדטען אויסגעטהאן האבען, האט אויך האשה רכל לאה אין ס"ה איין סימן געזאגט, דאס ער האט אנגעהאבט איינע געשטרייפטע שטריקהאזע, ווייל ער זיך אונטען אן דיא האזע איין שטיקכען אויסגעברעננט האט, זא האט זיע פאן אבען אין דער ריקזייטע דער האזע איין פלעק אויסגעשניטטען אונד איינען אנדערן איינגעזעטצט, מיט דען אויסגעשניטטענען פלעק האט זיע אונטען דען אויסגעברננטען פלאטץ געפליקט אונד זא האט עס זיך אויך געפונדען, דאס אונטען געפליקט וואר אונד אויך אבען איין אנדערער פלעק איינגעזעטצט געוועזען, איך האבע אויך דיא האזע ערקאננט, דאס ער שמעון גר בייא זיינעס לעבען זאלכע שטריקהאזען געטראגען האט

דאנן האט זיע אין ס"ה פארהער געזאגט דאס ער איינען שווארצען זאממערפלוס העטטע אנגעהאבט, נעבען דען זאק וואר איין שטיקעל הערונטערגעריססען, אונד זיא האט איהם דיעזען געפליקט אונד זא האט זיע אויך געפונדען אן דיא בגדים וואס דיא חברא קדושא האט איהם אויסגענטהאן, איין שווארצער זאממערפלוס מיט איינען פלעק נעבען דען זאק, ער האט אויך אנגעהאבט איינע שאפוואללוועסטע מיט בלויע שטרייפען, מיט האנדארבייטקנעפליך אונד זאלכע האט זיך אויך געפונדען אן דיא בגדים, וועלכע דיא ח"ק איהם אויסגעטהאן האט

אויך האט זיע געזאגט, דאס ער האט אנגעהאבט, איין לייברעקעל איין שווארצזיידענעס האלזטיכעל, ווייס קאממערטוך ארבע כנפות אונד איין שמיסעל, וועלכע זיך אויך געפונדען אונטער דיא קליידער וואס דיא חברא אין ס"ה איהן קודם הקבורה האט אויס געטהאן

נאכדעם זיע דיא סימנים געזאגט האט אן דיא קליידער וואס איהר מאנן ביים לעבען אנגעהאבט האט, האט מאן זיע איהר געצייגט אין ס"ה, אונד זיא האט דיא קליידער יעדעס עקסטרא בטבועת עין ערקאננט, אונד האט געזאגט איך ווייס זיכער דאס זינד דיא קליידער וועלכע מיין מאנן בייא זיינעם לעבען געטראגען אונד האט אנגעפאנגען צו וויינען, זיע האט פריהער אלס געזאגט זיע ווילל נור דיא קליידער זעהען, וויא זיע געזעהען